Thị Trường Đức: Thuế EVFTA, Chứng từ Xuất Xứ Và Nhãn Mác

Vì sao Đức đáng cân nhắc cho hàng Việt Nam?

Theo Country Commercial Guide của Bộ Thương mại Hoa Kỳ, Đức là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Năm 2024, Đức chiếm khoảng 24% GDP của Liên minh châu Âu (EU). Dân số 83,6 triệu người, đông nhất trong EU. Cùng nguồn cho biết kinh tế Đức đi ngang trong năm 2025 sau hai năm suy giảm, và dự báo tăng 1,1% năm 2026.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, điều này có hai ý nghĩa. Đức là thị trường lớn để bán hàng tiêu dùng và hàng công nghiệp. Đức cũng là cửa vào EU, vì quy định hải quan, thuế và nhãn mác phần lớn dùng chung cho 27 nước thành viên. Một lô hàng đạt chuẩn EU có thể bán tiếp sang nước khác trong khối.

Khách hàng Đức nhạy cảm về giá. Theo cùng nguồn, giá là yếu tố cạnh tranh quan trọng, nhưng chất lượng, giao hàng đúng hạn và dịch vụ cũng được coi trọng ngang nhau, nhất là trong giao dịch giữa doanh nghiệp. Vì vậy đừng chỉ chào giá thấp. Hãy chuẩn bị bằng chứng về chất lượng và lịch giao hàng ổn định.

Trước khi đi sâu, hãy nhìn lại thị trường mục tiêu bằng cách đọc tổng quan về các thị trường xuất khẩu để so sánh với Đức.

Hàng Việt Nam vào Đức chịu thuế thế nào và EVFTA giúp gì?

Đức không có biểu thuế riêng. Hàng vào Đức đi qua biên giới EU và chịu biểu thuế chung của EU. Mỗi sản phẩm được phân loại theo Combined Nomenclature (CN), hệ thống mã 8 chữ số của EU dựa trên mã HS. Trên CN là TARIC, thêm 2 chữ số để ghi các biện pháp áp dụng cho từng hàng, ví dụ tạm ngừng thuế hoặc thuế chống bán phá giá. Theo trade.gov, TARIC cập nhật hằng ngày và tra được theo nước xuất xứ, mã HS và mô tả hàng.

Việc đầu tiên cần làm là tra TARIC hoặc công cụ Access2Markets của Ủy ban châu Âu bằng mã HS của bạn. Hai kết quả cần ghi lại là thuế suất thông thường và thuế suất ưu đãi EVFTA.

Hiệp định EVFTA có hiệu lực từ ngày 1/8/2020. Theo Access2Markets, từ ngày đó khoảng 84% hàng nhập từ Việt Nam vào EU được miễn thuế. EU sẽ bỏ gần hết phần thuế còn lại đến tháng 11/2030. Một số mặt hàng vẫn còn thuế sau giai đoạn này, gồm vài sản phẩm cá như cá rô phi và cá ngừ vằn.

Với một số nông sản nhạy cảm, EU chỉ mở hạn ngạch thuế 0% với khối lượng cố định, không tăng hằng năm. Danh sách theo Access2Markets gồm gạo, tỏi, nấm, trứng, đường và sản phẩm nhiều đường, ngô ngọt, tinh bột sắn, ethanol, sorbitol, mannitol và dextrin. Nếu bạn xuất các mặt hàng này, hãy hỏi khách về cách phân bổ hạn ngạch trước khi ký hợp đồng.

Lịch giảm thuế chi tiết theo từng dòng hàng nằm trong Phụ lục 2-A của hiệp định và công cụ My Trade Assistant. Đừng dựa vào con số chung 84%, vì dòng hàng của bạn có thể nằm trong nhóm giảm dần.

Làm sao chứng minh xuất xứ để được hưởng thuế ưu đãi?

Thuế ưu đãi chỉ áp dụng khi hàng đạt quy tắc xuất xứ. Theo Access2Markets, hàng được coi là có xuất xứ Việt Nam nếu thuộc một trong ba trường hợp sau:

• Được thu hoạch, nuôi trồng hoặc sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam.
• Làm hoàn toàn từ nguyên liệu có xuất xứ EU hoặc Việt Nam.
• Dùng nguyên liệu nhập ngoài nhưng đã qua công đoạn gia công đủ mức theo quy tắc riêng của từng mặt hàng ở Phụ lục II.

Quy tắc riêng thường là một trong ba dạng: tỷ lệ giá trị gia tăng, đổi mã HS, hoặc một công đoạn bắt buộc như kéo sợi. Dệt may thường dùng dạng thứ ba. Hãy dùng công cụ tự đánh giá ROSA của Access2Markets để kiểm tra từng sản phẩm.

Hiệp định cho phép dung sai. Nguyên liệu ngoài vốn bị cấm theo quy tắc vẫn được dùng, nếu không quá 10% giá xuất xưởng của hàng công nghiệp. Với nông sản và thực phẩm chế biến thuộc các chương 2 và 4 đến 24 HS, mức là 10% khối lượng hoặc giá xuất xưởng. Hàng dệt may có dung sai riêng. Dung sai không áp dụng cho hàng thu hoạch hoặc sản xuất hoàn toàn.

Ví dụ minh họa: một sản phẩm công nghiệp có giá xuất xưởng 20.000 USD. Mức dung sai tối đa cho nguyên liệu ngoài là 20.000 × 10% = 2.000 USD. Đây là phép tính minh họa, không phải số liệu của lô hàng thật.

Về cộng gộp xuất xứ, theo Access2Markets hiện chỉ cộng gộp song phương giữa EU và Việt Nam đang áp dụng. Riêng vải xuất xứ Hàn Quốc được tính là xuất xứ Việt Nam cho một số sản phẩm may mặc từ ngày 23/12/2020.

Giấy chứng nhận có thể cấp sau trong một số trường hợp, ví dụ lúc xuất hàng có lỗi hoặc thiếu sót vô ý, hoặc chưa biết nơi đến cuối cùng. Cũng có thể xin bản sao khi bị mất hoặc hỏng.

Hãy nhớ quy tắc không thay đổi: hàng phải đi thẳng từ Việt Nam đến EU, không qua chế biến thêm ở nước thứ ba. Việc dán nhãn, niêm phong, lưu kho, tách lô hoặc bảo quản vẫn được phép nếu hàng còn dưới sự giám sát của hải quan. Hải quan EU có thể đòi vận đơn hoặc bằng chứng khác để kiểm tra.

Việc kiểm tra xuất xứ do hải quan hai bên phối hợp. Phía nhập khẩu không được đến thăm trực tiếp nhà xuất khẩu. Cơ quan phía xuất khẩu đưa ra kết luận cuối cùng. Vì vậy hãy giữ hồ sơ nguyên liệu và quy trình sản xuất đủ để trả lời yêu cầu kiểm tra.

Thủ tục hải quan EU khác gì với bạn là người xuất khẩu?

Theo trade.gov, hàng đưa vào lãnh thổ hải quan EU chịu giám sát hải quan đến khi hoàn tất thủ tục. Hàng được khai bằng tờ khai tóm tắt khi trình hải quan. Tờ khai nhập khẩu là Single Administrative Document (SAD). Người làm thủ tục thường là nhà nhập khẩu hoặc đại lý thay mặt họ. SAD bao gồm cả thuế hải quan và VAT.

Số EORI là mã đăng ký và nhận dạng nhà kinh doanh trong EU. Theo nguồn, doanh nghiệp ngoài EU cần EORI nếu tự khai hải quan hoặc tờ khai tóm tắt. EORI xin ở hải quan nước thành viên đầu tiên bạn xuất đến, rồi dùng được cho mọi nước thành viên. Nếu bạn bán theo điều kiện để nhà nhập khẩu lo thông quan, thường chính họ dùng EORI của mình. Hãy xác nhận điều này với khách.

Mặt hàng hóa chất cần chú ý. Quy định REACH áp dụng cho hóa chất sản xuất hoặc nhập vào EU trên 1 tấn mỗi năm. Doanh nghiệp không có mặt tại EU phải nhờ đối tác trong EU, thường là nhà nhập khẩu hoặc Only Representative. Sản phẩm chứa chất cực kỳ đáng lo ngại (SVHC) trên 0,1% theo khối lượng phải được khai vào cơ sở dữ liệu SCIP. Nhà nhập khẩu thường sẽ yêu cầu bạn xác nhận hàm lượng SVHC.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) bắt đầu áp dụng phí từ năm 2026 cho xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro. Nhà nhập khẩu dưới 50 tấn mỗi năm hàng thuộc CBAM được miễn nghĩa vụ. Nếu bạn xuất thép hoặc nhôm, hãy chuẩn bị số liệu phát thải để khách không phải dùng giá trị mặc định, vốn có thể cao hơn phát thải thực.

Để kiểm tra hàng có bị cấm hoặc hạn chế không, hãy xem TARIC. Các mã cần để ý là CITES, PROHI (đình chỉ nhập khẩu) và RSTR (hạn chế nhập khẩu).

Hàng của bạn cần tiêu chuẩn và nhãn mác gì?

Đức theo cách tiếp cận của EU về thử nghiệm và chứng nhận. Dấu CE là lời tuyên bố của nhà sản xuất rằng sản phẩm đáp ứng yêu cầu EU về an toàn, sức khỏe và môi trường. Dấu CE không có nghĩa cơ quan châu Âu đã phê duyệt sản phẩm. Chỉ nhóm hàng thuộc luật liên quan mới được gắn CE, ví dụ đồ chơi, máy móc, thiết bị điện, thiết bị y tế. Gắn CE cho hàng không thuộc diện này là vi phạm.

Tùy sản phẩm, đánh giá sự phù hợp có thể do nhà sản xuất tự làm hoặc cần tổ chức được chỉ định. Tại Đức, DAkkS là cơ quan duy nhất công nhận các tổ chức đánh giá sự phù hợp. TÜV cũng giữ vai trò lớn trong hệ thống này.

Từ ngày 16/7/2021, mọi sản phẩm gắn CE phải có nhãn ghi tên và địa chỉ đầu mối trong EU. Nếu nhà nhập khẩu hoặc nhà phân phối không đảm nhận vai trò này, bạn phải chỉ định đại diện ủy quyền trong EU. Đại diện này giữ hồ sơ phù hợp và làm việc với cơ quan giám sát thị trường.

Nhiều nước thành viên có thể yêu cầu ghi nhãn bằng ngôn ngữ quốc gia. Với Đức, hãy hỏi nhà nhập khẩu để biết bản dịch tiếng Đức nào là cần thiết. Nhóm thực phẩm nằm trong danh sách nhãn bắt buộc của EU. Trang trade.gov này không nêu chi tiết. Hãy xin hướng dẫn riêng từ nhà nhập khẩu hoặc cơ quan chức năng.

Để theo dõi quy định kỹ thuật sắp thay đổi, hãy dùng ePing, nền tảng miễn phí tổng hợp thông báo SPS và TBT của thành viên WTO. Bạn có thể đặt cảnh báo email theo sản phẩm.

Bán qua kênh nào và tìm khách ở đâu?

Đức có nhiều hội chợ thương mại quy mô thế giới. Theo trade.gov, các hội chợ lớn gồm Medica, Hannover Fair, Automechanika và ITB. Doanh nghiệp tham dự vừa gặp khách, vừa quan sát đối thủ. Cách chuẩn bị đi hội chợ có trong bài tìm khách qua triển lãm.

Nếu dùng đại lý hoặc nhà phân phối, hợp đồng phải phù hợp luật EU và luật từng nước. Chỉ thị 86/653/EEC đặt mức bảo vệ tối thiểu cho đại lý thương mại độc lập. Theo trade.gov, điều khoản chọn luật khác để giải quyết tranh chấp có thể bị tòa án châu Âu coi là không hợp lệ. Hãy nhờ luật sư xem hợp đồng đại lý trước khi ký, và tham khảo thêm mẫu ở bài soạn hợp đồng ngoại thương.

Về thanh toán, Chỉ thị 2011/7/EU cho phép người bán đòi lãi nếu quá hạn 30 ngày. Lãi suất cao hơn lãi suất của Ngân hàng Trung ương châu Âu 8 điểm phần trăm, cộng 40 EUR phí thu hồi. Giao dịch giữa doanh nghiệp có thể thỏa thuận kỳ hạn 60 ngày theo điều kiện. Hãy ghi rõ kỳ hạn trong hợp đồng.

Khi chọn nhà phân phối cho máy móc hoặc hàng cần bảo hành, trade.gov khuyên tránh giao vùng quá rộng cho một nhà phân phối. Cũng nên có cam kết rõ về tồn kho phụ tùng, dịch vụ sau bán và biên lợi nhuận đại lý.

Về quảng bá, Đức có Luật chống cạnh tranh không lành mạnh. Nhiều hình thức khuyến mãi quen thuộc ở Mỹ, như tặng kèm quà, không được phép ở Đức. Hãy trao đổi kế hoạch quảng cáo với đối tác Đức trước khi chạy.

Nên làm gì trong 30 ngày đầu?

1. Xác định mã HS và tra TARIC để ghi thuế thông thường, thuế EVFTA và các biện pháp đặc biệt.
2. Dùng công cụ ROSA để xem sản phẩm đạt quy tắc xuất xứ nào và cần giấy tờ gì.
3. Hỏi nhà nhập khẩu về yêu cầu nhãn, CE, REACH và ngôn ngữ nhãn.
4. Kiểm tra mặt hàng có thuộc CBAM hoặc hạn ngạch thuế 0% không.
5. Chọn kênh bán, rồi nhờ tư vấn pháp lý xem hợp đồng đại lý hoặc phân phối.

Quy định EU thay đổi thường xuyên. Trang trade.gov cho thấy ngày cập nhật khác nhau giữa các mục, từ năm 2019 đến năm 2026. Hãy kiểm tra lại với hải quan EU và cơ quan có thẩm quyền trước khi giao hàng.