Tinh Bột Sắn Xuất Khẩu: Đăng Ký Hải Quan Trung Quốc Và Giấy C/O

Tinh bột sắn Việt Nam đang bán cho ai và với giá nào?

Bài này nói về tinh bột sắn, tức tinh bột tách từ củ sắn. Phạm vi là thị trường Trung Quốc, nơi mua gần như toàn bộ hàng xuất khẩu. Số liệu lấy từ Bộ Công Thương, Trung tâm WTO của VCCI và một bài của Vietnam News. Hãy đối chiếu lại với số liệu hải quan mới nhất trước khi lập kế hoạch.

Theo Bộ Công Thương, 11 tháng năm 2025 Việt Nam xuất trên 3,61 triệu tấn sắn và sản phẩm từ sắn. Kim ngạch đạt 1,13 tỷ USD. Con số này gồm cả sắn lát, không riêng tinh bột. Theo Vietnam News, cả năm 2025 xuất khẩu đạt hơn 3,99 triệu tấn, gần 1,27 tỷ USD. Trung Quốc chiếm hơn 93% tổng lượng xuất khẩu sắn.

Riêng tinh bột sắn, Trung Quốc chiếm hơn 92% lượng xuất khẩu tháng 1 năm 2026, theo Trung tâm WTO. Việt Nam đã thành nhà cung cấp tinh bột sắn lớn nhất cho Trung Quốc. Thị phần của Thái Lan giảm vì nguồn cung yếu. Cùng nguồn cho biết nhà máy Thái Lan chỉ chạy khoảng 62% công suất trong tháng đầu năm 2026 vì thiếu củ tươi.

Về giá, Hiệp hội Sắn Việt Nam cho biết giá trong nước cuối năm 2025 phổ biến ở mức 405 đến 415 USD/tấn. Tại cửa khẩu Móng Cái và Lạng Sơn, giá giao dịch là 2.920 đến 3.040 NDT/tấn. Đây là giá thị trường tại một thời điểm, không phải mức bạn sẽ bán được. Giá của bạn còn phụ thuộc chất lượng, đóng gói và điều kiện giao hàng.

Trước khi chào hàng, bạn nên xem thêm tổng quan về thị trường Trung Quốc để hiểu cách khách bên đó mua hàng.

Nhà máy cần đăng ký gì với hải quan Trung Quốc?

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2022, Lệnh 248 và Lệnh 249 của Trung Quốc có hiệu lực. Hai lệnh này quản lý an toàn thực phẩm nhập khẩu. Theo đó, cơ sở sản xuất thực phẩm xuất vào Trung Quốc phải đăng ký trực tuyến. Hệ thống đăng ký là CIFER, địa chỉ cifer.singlewindow.cn.

Theo Bộ Công Thương, hải quan Trung Quốc đã cập nhật thông tin cho các mặt hàng tinh bột. Đó là các mặt hàng thuộc nhóm HS 1108 và HS 3505. Doanh nghiệp sản xuất tự lập tài khoản và đăng ký mặt hàng để được cấp mã số. Nếu bạn là đơn vị thương mại không có nhà máy, hãy hỏi nhà máy cung cấp xem họ đã có mã số chưa.

Danh sách trong bài của Bộ Công Thương có 11 dòng mã. Các dòng liên quan nhiều nhất đến người bán tinh bột sắn gồm:

• Tinh bột sắn: HS 1108140000, mã CIQ 999.
• Dextrin và tinh bột biến tính khác: HS 3505100000, mã CIQ 102.
• Tinh bột khác: HS 1108190000, với các mã CIQ 101 đến 104 tùy loại. Mã CIQ 101 dành cho sản phẩm lương thực khác, không gồm tinh bột khoai tây và tinh bột sắn.

Điều cần làm ngay là xác định sản phẩm của bạn rơi vào dòng nào. Tinh bột sắn nguyên chất và tinh bột biến tính nằm ở hai dòng khác nhau. Nhà máy chỉ đăng ký dòng đầu mà bạn bán sản phẩm dòng sau thì lô hàng có thể gặp rắc rối tại cửa khẩu. Hãy hỏi lại hải quan Trung Quốc hoặc đơn vị tư vấn có thẩm quyền để chắc chắn.

Quy định có thể thay đổi. Vietnam News ghi nhận Trung Quốc đang siết chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy hãy kiểm tra thông báo mới nhất của hải quan Trung Quốc trước mỗi mùa vụ.

Nên dùng giấy chứng nhận xuất xứ nào để hưởng ưu đãi thuế?

C/O (giấy chứng nhận xuất xứ) là chứng từ giúp hàng hưởng thuế ưu đãi theo hiệp định thương mại. Theo Bộ Công Thương, 11 tháng năm 2025 hàng sắn xuất khẩu có dùng C/O đạt 922 triệu USD. Bài này cho thấy doanh nghiệp ngày càng chủ động dùng ưu đãi.

Theo Bộ Công Thương, form E chiếm tỷ trọng áp đảo. Điều này phản ánh vai trò của Trung Quốc. Form EUR.1 UK cho thấy dư địa tại Anh. Các loại còn lại nhỏ hơn nhiều.

Việc cần làm: hỏi khách ngay từ lúc báo giá xem họ cần C/O loại nào. Sau đó kiểm tra nguyên liệu và quy trình của bạn có đáp ứng quy tắc xuất xứ không. Vấn đề này đặc biệt đáng chú ý với nhà máy dùng củ sắn nhập từ Lào hoặc Campuchia. Hãy hỏi cơ quan cấp C/O trước khi ký hợp đồng về quy tắc xuất xứ cụ thể.

Những điểm nào trong sản xuất ảnh hưởng đến chất lượng lô hàng?

Theo Wikipedia, củ sắn bán cho nhà máy phải được xử lý trong vòng 24 giờ sau thu hoạch. Củ để lâu thì vi sinh vật phát triển. Dấu hiệu là các vệt nâu đen khi bẻ củ. Vì vậy vùng nguyên liệu quá xa nhà máy sẽ làm khó chất lượng.

Cùng nguồn cho biết nước trong quy trình có chứa một lượng lưu huỳnh đioxit. Chất này giúp kiềm chế vi sinh vật. Tinh bột đã sấy khô thì bảo quản được lâu. Hãy hỏi khách có giới hạn nào về phụ gia hay dư lượng không. Sau đó ghi giới hạn đó vào hợp đồng.

Các chỉ tiêu như độ ẩm, độ trắng, độ nhớt và tạp chất do khách và hợp đồng quy định. Hãy ghi từng chỉ tiêu bằng con số, kèm phương pháp thử và đơn vị kiểm nghiệm. Chỉ tiêu nào để chung chung sẽ là chỗ phát sinh tranh chấp khi hàng đến cửa khẩu. Cách soạn các điều khoản này có trong bài về hợp đồng ngoại thương.

Một điểm khác là nước thải. Wikipedia nêu một nhà máy dùng khoảng 60 m3 nước cho mỗi tấn tinh bột, chỉ riêng bước đầu. Nước thải từ chế biến sắn có chứa xyanua và từng gây ô nhiễm ở nhiều nước Đông Nam Á. Nếu khách hỏi về bền vững, nhà máy phải trả lời được việc xử lý nước thải.

Rủi ro giá và nguồn nguyên liệu ảnh hưởng hợp đồng thế nào?

Theo Vietnam News, Việt Nam có 142 nhà máy chế biến sắn. Tổng công suất khoảng 11,5 triệu tấn mỗi năm. Việt Nam sản xuất hơn 18 triệu tấn củ tươi mỗi năm. Khoảng 58% trồng trong nước, phần còn lại nhập chủ yếu từ Lào và Campuchia. Ngành này phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập.

Bộ Công Thương mô tả một rủi ro cụ thể ở miền Trung và Tây Nguyên cuối năm 2025. Nguồn củ khan hiếm, giá thu mua tăng theo giá xuất. Nhiều doanh nghiệp đã ký hợp đồng số lượng lớn từ trước với giá thấp. Kết quả là biên lợi nhuận bị thu hẹp ngay khi thị trường thuận lợi.

Ví dụ minh họa: giả sử bạn ký bán 1.000 tấn với giá cố định 380 USD/tấn. Khi giá thị trường lên 410 USD/tấn, bạn bỏ lỡ 30 USD × 1.000 = 30.000 USD. Đây chỉ là phép tính minh họa, không phải số liệu thật.

Từ đó có ba việc nên làm:

1. Cân nhắc điều khoản xem xét lại giá hoặc giới hạn sản lượng cho hợp đồng dài hạn.
2. Chốt nguồn củ trước khi chốt giá bán, nhất là khi giá củ đang tăng.
3. Theo dõi giá cửa khẩu hằng tuần, vì giá này có thể chuyển nhanh.

Theo Trung tâm WTO, nhu cầu nhập của Trung Quốc năm 2026 vẫn cao. Tuy vậy tốc độ tăng có thể chậm lại. Lý do là mức nhập năm 2025 đã lớn và tồn kho trong nước Trung Quốc còn nhiều. Đừng giả định tăng trưởng của năm trước sẽ lặp lại.

Truy xuất nguồn gốc và quy định chống phá rừng tác động ra sao?

Vietnam News dẫn ý kiến chuyên gia rằng yêu cầu về truy xuất và sản xuất không gây mất rừng đang tăng. Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) hiện áp dụng cho cà phê, cao su và gỗ. Các chuyên gia dự kiến quy định này sẽ tác động đến ngành sắn trong những năm tới. Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc cũng đang đưa ra quy định tương tự.

Điểm yếu nằm ở khâu nguyên liệu. Theo Vietnam News, hơn 500.000 hộ nông dân tham gia chuỗi sắn và hàng đi qua nhiều khâu trung gian. Nhà máy khó biết rõ củ đến từ thửa đất nào.

Với người xuất khẩu, việc cụ thể là bắt đầu ghi lại nguồn củ ngay bây giờ:

• Tên và địa chỉ vùng trồng hoặc thương lái cung cấp.
• Ngày thu mua và khối lượng từng lô.
• Củ nhập từ Lào hoặc Campuchia, kèm chứng từ nhập khẩu.

Cùng nguồn nêu một lộ trình. Theo đó, các ngành nông nghiệp phải đáp ứng yêu cầu truy xuất vào cuối năm 2026. Hãy kiểm tra yêu cầu này với cơ quan quản lý ngành nông nghiệp.

Làm sao giảm phụ thuộc vào một thị trường?

Trung Quốc mua phần lớn hàng, nên bạn chịu rủi ro nếu chính sách nước này thay đổi. Theo Trung tâm WTO, doanh nghiệp Việt đang mở rộng sang Malaysia, Đài Loan, Nhật Bản và Papua New Guinea. Theo Bộ Công Thương, lượng sắn xuất sang Malaysia trong tháng 11 năm 2025 tăng 247% so với cùng kỳ. Mức tăng mạnh này xuất phát từ nền thấp, vì khối lượng vẫn nhỏ.

FAO năm 2007 nhận định tinh bột sắn có lợi thế giá so với tinh bột ngô và tinh bột mì. Khách có thể đổi nguồn khi giá chênh. FAO cũng ghi Nhật Bản, Đài Loan, Indonesia và Malaysia là điểm đến của bột và tinh bột sắn Thái Lan. Đây là số liệu cũ, chỉ nên dùng để chọn thị trường cần tìm hiểu thêm.

Cách làm thực tế: chọn một thị trường và xin yêu cầu kỹ thuật của một khách tiềm năng. Sau đó so với chỉ tiêu sản phẩm hiện có. Nếu sản phẩm đã đạt, gửi mẫu thử. Bạn cũng có thể xem thêm các nhóm hàng khác trong mục ngành hàng xuất khẩu để học cách các ngành khác đa dạng hóa thị trường.