Tinh Dầu Xuất Khẩu: Xếp Loại Hàng, Nhãn CLP Và Lời Quảng Cáo

Tinh dầu của bạn được bán làm gì và ai quản lý?

Bài này nói về tinh dầu thực vật xuất khẩu, tập trung vào quy định của EU và Hoa Kỳ cùng quy định trong nước. Tinh dầu là chất lỏng chứa các hợp chất thơm bay hơi, lấy từ thực vật. Theo Wikipedia, tiêu chuẩn ISO ghi ba cách sản xuất: chưng cất hơi nước, ép lạnh vỏ họ cam quýt và chiết bằng dung môi.

Điểm quan trọng với người xuất khẩu là cùng một loại tinh dầu có thể thuộc nhiều nhóm quản lý. Nhóm phụ thuộc vào mục đích sử dụng khách ghi trên hợp đồng và nhãn. Hãy hỏi khách trả lời ba câu sau trước khi báo giá:

• Dùng làm gì? Hương liệu cho thực phẩm, thành phần mỹ phẩm, nguyên liệu công nghiệp hay sản phẩm bán lẻ cho người dùng cuối.
• Bán dưới dạng nào? Thùng lớn cho nhà sản xuất hay chai nhỏ có nhãn thương hiệu.
• Ai chịu trách nhiệm nhãn? Bạn gắn nhãn hay khách tự đóng gói lại.

Wikipedia nêu một số tinh dầu được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp vào nhóm hương liệu thực phẩm được công nhận an toàn (GRAS). Nhóm này gồm các loại như quế, bạc hà, chanh và gừng. Danh sách chi tiết nằm trong quy định của FDA, nên hãy tra đúng tên loài thực vật trước khi dùng cụm từ này với khách.

Mỗi nhóm hàng nông sản khác cũng có quy định riêng. Bạn có thể so sánh trong mục ngành hàng xuất khẩu.

Tinh dầu có bị quản lý như dược liệu ở Việt Nam không?

Đây là rào cản bạn cần kiểm tra trước khi xuất, nhất là với tinh dầu quế. Theo Tạp chí Công Thương, ngày 2 tháng 4 năm 2024 Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) có kiến nghị. Kiến nghị gửi Chính phủ về Thông tư 48/2018/TT-BYT của Bộ Y tế. Thông tư này quy định về dược liệu, chất chiết xuất từ dược liệu và tinh dầu làm thuốc khi xuất nhập khẩu.

VPSA cho biết các doanh nghiệp ở Lào Cai và Yên Bái gặp khó vì tất cả tinh dầu đều phải theo quy định kinh doanh dược liệu. Điều này làm phát sinh chi phí và đòi hỏi thêm giấy phép kinh doanh có điều kiện. Theo hiệp hội, sản phẩm này không dùng làm thuốc mà chỉ làm nguyên liệu cho thực phẩm và đồ uống.

Sau đó Chính phủ phản hồi. Theo báo Sài Gòn Giải Phóng, ngày 10 tháng 4 Thủ tướng ký Công điện 35/CĐ-TTg. Công điện yêu cầu Bộ Y tế rà soát và sửa quy định về xuất nhập khẩu dược liệu. Công điện đặt hạn hoàn thành trước ngày 25 tháng 4. Kết quả rà soát cần được kiểm tra riêng. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành với Bộ Y tế và hải quan.

Theo VPSA, nếu xuất tinh dầu quế tự nhiên làm nguyên liệu thực phẩm hoặc đồ uống thì doanh nghiệp phải tuân thủ Nghị định 15/2018/NĐ-CP về an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về nội dung khai báo. Quy định về hương liệu thực phẩm cũng đã được sửa bởi Thông tư 17/2023/TT-BYT, theo cùng nguồn.

Việc cần làm: trước mỗi lô, hỏi hải quan nơi làm thủ tục xem mã HS và loại giấy phép nào áp dụng. Giữ văn bản trả lời trong hồ sơ lô hàng. Mã HS sai có thể kéo theo giấy phép sai.

Vào EU cần nhãn CLP, bảng dữ liệu an toàn và REACH ra sao?

EU quản lý hóa chất bằng hai quy định chính. Quy định CLP (Quy định 1272/2008) điều chỉnh việc phân loại, ghi nhãn và đóng gói chất và hỗn hợp. REACH là quy định về đăng ký, đánh giá, cấp phép và hạn chế hóa chất, có hiệu lực từ năm 2007. Theo Ủy ban châu Âu, REACH dựa trên nguyên tắc doanh nghiệp tự bảo đảm hóa chất họ sản xuất, đưa ra thị trường hoặc sử dụng là an toàn.

Về CLP, Ủy ban châu Âu nêu ba điểm áp dụng cho tinh dầu.

• Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và nhà phân phối phải tự phân loại nguy hại cho hầu hết chất và hỗn hợp. Một số chất có phân loại thống nhất ở cấp EU.
• Nhãn của hàng nguy hại gồm hình đồ cảnh báo, từ tín hiệu, câu cảnh báo nguy hại và câu phòng ngừa. Hình đồ là hình thoi viền đỏ nền trắng.
• CLP là cơ sở của bảng dữ liệu an toàn (SDS), được quản lý theo REACH. CLP cũng đặt quy tắc đóng gói, kể cả nắp chống trẻ em với một số loại nguy hại.

Với người xuất khẩu, kết luận thực tế là khách nhập khẩu ở EU sẽ hỏi bạn dữ liệu để họ phân loại và dán nhãn. Hãy chuẩn bị SDS cho từng mã tinh dầu, ghi rõ tên thực vật, thành phần chính và các nguy hại. Trang REACH của Ủy ban châu Âu không nói rõ nghĩa vụ đăng ký của tinh dầu nhập khẩu. Vì vậy hãy hỏi khách nhập khẩu hoặc cơ quan hóa chất của EU (ECHA) về đăng ký trước khi giao lô đầu.

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2021, doanh nghiệp trong EU phải thông báo hỗn hợp nguy hại cho các trung tâm chống độc theo cùng một định dạng. Đây là việc của khách bên EU, nhưng họ sẽ cần dữ liệu thành phần từ bạn. Trả lời chậm sẽ làm chậm lô hàng của họ.

Bán sang Mỹ, lời quảng cáo công dụng ảnh hưởng thế nào?

FDA nhìn vào mục đích sử dụng của sản phẩm, không chỉ thành phần. Theo FDA, mỹ phẩm là sản phẩm chỉ dùng để làm sạch cơ thể hoặc làm người dùng hấp dẫn hơn. Mỹ phẩm không cần FDA phê duyệt trước khi bán, nhưng FDA có thể xử lý sản phẩm không an toàn hoặc ghi nhãn sai.

FDA nêu ví dụ về xà phòng, kem dưỡng và dầu massage chứa tinh dầu bán theo kiểu liệu pháp hương thơm. Nếu nhãn tuyên bố giảm đau, thư giãn cơ hoặc giảm đau bụng ở trẻ, đó là lời công bố của thuốc. Nguồn gốc thực vật không giúp sản phẩm tránh bị quản lý như thuốc. Thuốc thường phải được FDA phê duyệt về an toàn và hiệu quả trước khi bán.

FDA đánh giá ý định sử dụng qua nhãn, website, quảng cáo và kỳ vọng của người tiêu dùng. FDA cũng nói sản phẩm có cả hai loại tuyên bố phải đáp ứng cả yêu cầu của mỹ phẩm lẫn của thuốc. Quảng cáo thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thương mại Liên bang.

Việc cần làm: nếu bạn bán chai nhỏ có nhãn thương hiệu, hãy soát mọi chữ trên nhãn, website và bài đăng bán hàng. Bỏ các câu về chữa bệnh hay giảm triệu chứng. Nếu khách là nhãn hàng bên Mỹ, hãy thống nhất bằng văn bản ai chịu trách nhiệm nội dung nhãn.

Tinh dầu dùng trong mỹ phẩm bán vào EU cần lưu ý gì?

Ủy ban châu Âu cho biết mỹ phẩm bán trong EU phải an toàn. Nhà sản xuất chịu trách nhiệm và phải có đánh giá an toàn của chuyên gia trước khi bán. Mọi sản phẩm phải được đăng ký trên cổng thông báo mỹ phẩm (CPNP) trước khi đưa ra thị trường. Cổng dữ liệu thành phần CosIng cho biết các quy định và hạn chế đối với từng chất.

Trang này cũng liệt kê một chủ đề riêng là ghi nhãn chất gây dị ứng trong hương liệu. Trang không nêu chi tiết, nên hãy yêu cầu khách cho biết họ cần số liệu nào. Vì tinh dầu là hỗn hợp nhiều hợp chất, khách thường cần bảng thành phần do phòng thí nghiệm cấp.

Nếu bạn chỉ bán nguyên liệu, hãy hỏi khách ai là bên thực hiện đăng ký CPNP và đánh giá an toàn. Dù là ai, bạn nên cung cấp dữ liệu chính xác về thành phần, nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng.

Vận chuyển và bảo quản tinh dầu cần chú ý gì?

Theo Wikipedia, điểm chớp cháy của mỗi tinh dầu khác nhau. Nhiều loại phổ biến như tràm trà, oải hương và họ cam quýt được xếp vào chất lỏng dễ cháy loại 3. Lý do là điểm chớp cháy từ 60 °C trở xuống. Ủy ban châu Âu cho biết quy tắc vận chuyển theo hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về hàng nguy hiểm, có liên hệ chặt với hệ thống GHS.

Hệ quả là hãng vận chuyển có thể coi lô hàng là hàng nguy hiểm. Hãy gửi SDS cho đơn vị giao nhận ngay lúc đặt chỗ. Hỏi họ về yêu cầu đóng gói, nhãn và phụ phí nếu có.

Cũng theo Wikipedia, tinh dầu có thể ăn mòn cao su và nhựa. Vật liệu đóng gói và gioăng nắp nên được thử trước với đúng loại tinh dầu. Nhiều tinh dầu họ cam quýt còn gây nhạy cảm với ánh nắng, và một số loại gây viêm da tiếp xúc. Nhân viên đóng gói cần găng tay phù hợp.

Wikipedia cũng nêu độc tính của tinh dầu gắn với thành phần hóa học và độ tinh khiết. Vì vậy một lô pha tạp hoặc kém tinh khiết có thể khác hẳn về nguy hại so với mẫu bạn đã gửi. Hãy giữ mẫu lưu của từng lô để đối chiếu khi khách khiếu nại.

Dùng tiêu chuẩn nào để mô tả chất lượng và tên gọi?

Theo Wikipedia, ISO công bố ISO 4720 năm 2002 để chuẩn hóa tên thực vật của nguyên liệu. Các tiêu chuẩn khác về chủ đề này nằm trong nhóm ICS 71.100.60. Đây chỉ là chỉ dẫn để bạn tra cứu thêm trên trang ISO.

Hãy dùng tên khoa học đầy đủ của loài trong hợp đồng và trên SDS. Cùng tên thông thường có thể chỉ các loài khác nhau, chẳng hạn nhóm quế mà nhiều loài được liệt kê riêng trong danh sách GRAS. Ghi thêm bộ phận cây (lá, vỏ, cành), cách chiết và các chỉ tiêu mà khách yêu cầu.

Làm sao tính giá khi nguyên liệu tỷ lệ thấp?

Tỷ lệ thu hồi tinh dầu thường rất thấp. VPSA cho biết với tinh dầu quế, 150 tấn lá và cành cho ra 1 tấn tinh dầu. Cùng nguồn ghi giá thị trường khoảng 400 triệu đồng/tấn tại thời điểm báo cáo năm 2024, và vùng nguyên liệu tồn kho khoảng 100 tấn.

Ví dụ minh họa: theo tỷ lệ 150 tấn lá cành cho 1 tấn tinh dầu, một nhà máy xử lý 1.500 tấn nguyên liệu sẽ thu 1.500 ÷ 150 = 10 tấn tinh dầu. Với giá 400 triệu đồng/tấn, doanh thu là 10 × 400 = 4.000 triệu đồng. Đây là phép tính minh họa theo số liệu của VPSA, không phải kết quả thực tế của nhà máy nào.

Hai bài học rút ra. Thứ nhất, chi phí nguyên liệu và vận chuyển lá cành chiếm phần lớn giá thành, nên cần hợp đồng thu mua ổn định. Thứ hai, hàng tồn kho là rủi ro thật nếu chứng từ xuất khẩu bị chậm như trường hợp năm 2024. Khi đàm phán với khách, hãy ghi rõ thời hạn giao hàng và điều khoản gia hạn nếu có vướng mắc về giấy phép. Cách soạn các điều khoản này có trong bài về hợp đồng ngoại thương.