Incoterms 2020: Chọn FCA, FOB, CIF Hay DAP Cho Đơn Xuất Khẩu Đầu

Incoterms 2020 quy định những gì và không quy định gì?

Incoterms là bộ 11 điều kiện thương mại gồm ba chữ cái. Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) công bố bộ quy tắc này lần đầu năm 1936. Phiên bản hiện hành là Incoterms 2020, có hiệu lực từ ngày 01/01/2020.

Mỗi điều kiện trả lời ba câu hỏi: ai làm việc gì, ai trả chi phí nào, và ai chịu rủi ro đến đâu. ICC cho biết việc này giúp tránh những hiểu lầm tốn kém giữa người bán và người mua. UNCITRAL công nhận Incoterms là chuẩn toàn cầu để diễn giải các điều kiện ngoại thương phổ biến.

Incoterms không thay thế hợp đồng mua bán. Bộ quy tắc không quy định giá, loại tiền hay điều kiện tín dụng. Nó cũng không quy định luật áp dụng cho hợp đồng, và không xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng. Vì vậy bạn vẫn phải ghi các nội dung đó vào hợp đồng riêng. Bài về hợp đồng ngoại thương hướng dẫn phần này từng bước.

11 điều kiện Incoterms 2020 chia theo phương thức vận tải

Bộ quy tắc chia làm hai nhóm. Nhóm thứ nhất dùng cho mọi phương thức vận tải, gồm bảy điều kiện. Nhóm thứ hai chỉ dùng cho đường biển và đường thủy nội địa, gồm bốn điều kiện.

Bảy điều kiện dùng cho mọi phương thức vận tải

• EXW (giao tại xưởng): người bán để hàng sẵn sàng tại cơ sở của mình hoặc một địa điểm khác. Người mua gánh nghĩa vụ nhiều nhất.
• FCA (giao cho người chuyên chở): người bán giao hàng đã thông quan xuất khẩu cho bên vận chuyển do người mua chỉ định.
• CPT (cước trả tới): người bán trả cước đến nơi đến đã nêu. Rủi ro chuyển cho người mua khi hàng giao cho người chuyên chở đầu tiên.
• CIP (cước và bảo hiểm trả tới): giống CPT, nhưng người bán còn phải mua bảo hiểm cho hàng trên đường vận chuyển.
• DAP (giao tại nơi đến): người bán giao hàng sẵn sàng để dỡ tại nơi đến đã nêu.
• DPU (giao đã dỡ tại nơi đến): người bán giao hàng đã dỡ xuống tại nơi đến đã nêu.
• DDP (giao đã nộp thuế): người bán gánh nghĩa vụ nhiều nhất, kể cả thông quan nhập khẩu và thuế nhập khẩu.

Bốn điều kiện chỉ dùng cho đường biển và thủy nội địa

• FAS (giao dọc mạn tàu): người bán giao hàng dọc mạn con tàu do người mua chỉ định tại cảng đi.
• FOB (giao lên tàu): người bán giao hàng lên con tàu do người mua chỉ định.
• CFR (tiền hàng và cước): người bán trả cước đến cảng đến đã nêu.
• CIF (tiền hàng, bảo hiểm và cước): như CFR, cộng thêm nghĩa vụ mua bảo hiểm của người bán.

So với bản 2010, điều kiện DAT đã bị bỏ và DPU thay vào chỗ đó. Mức bảo hiểm tối thiểu của CIP tăng từ điều kiện (C) lên điều kiện (A) của Institute Cargo Clauses. Với FAS, người bán nay chịu trách nhiệm thông quan xuất khẩu.

Rủi ro chuyển giao ở đâu với FCA, FOB, CIF và DAP?

Rủi ro chuyển giao là thời điểm người bán hết chịu trách nhiệm nếu hàng hỏng hoặc mất. Incoterms 2020 định nghĩa “giao hàng” chính là điểm chuyển giao rủi ro này.

• FCA: rủi ro chuyển tại địa điểm nêu trong hợp đồng. Nếu địa điểm không phải cơ sở của người bán, người bán coi như đã giao khi phương tiện vận tải tới đó.
• FOB: người bán chịu mọi chi phí và rủi ro cho đến khi hàng được xếp lên tàu.
• CIF: người bán trả cước và bảo hiểm đến cảng đến. Nhưng rủi ro vẫn chuyển cho người mua khi hàng đã xếp lên tàu ở cảng đi, không phải khi hàng tới nơi.
• DAP: rủi ro chuyển từ người bán sang người mua tại điểm đến nêu trong hợp đồng.

Điểm dễ nhầm nhất là CIF. Người bán trả cước và bảo hiểm đến cảng đích. Dù vậy, người mua mới là bên chịu rủi ro từ lúc hàng lên tàu.

Khi nào không nên dùng FOB, CFR hoặc CIF?

Ba điều kiện FOB, CFR và CIF chỉ dành cho vận tải biển và thủy nội địa. Theo phần giải thích của Incoterms 2020, chúng chỉ nên dùng cho hàng không đóng container. Với hàng container, container thường được giao cho bến bãi trước khi lên tàu. Lúc đó rủi ro đã chuyển không đúng với điều kiện bạn ghi trong hợp đồng.

Với hàng container, các nguồn khuyên thay như sau:

• Thay FOB bằng FCA.
• Thay CFR bằng CPT.
• Thay CIF bằng CIP.

Nếu lô hàng của bạn đi bằng container, FCA khớp với thực tế giao nhận hơn FOB. Nếu khách vẫn muốn ghi FOB, hãy ghi rõ địa điểm giao hàng cụ thể và thống nhất cách hiểu bằng văn bản.

CIF và CIP khác nhau thế nào về bảo hiểm?

Cả hai điều kiện đều buộc người bán mua bảo hiểm cho hàng. Mức tối thiểu khác nhau:

• CIF: tối thiểu theo điều kiện (C) của Institute Cargo Clauses, với số tiền bảo hiểm ít nhất bằng 110% giá trị hàng ghi trong hợp đồng.
• CIP: tối thiểu theo điều kiện (A), tức bảo hiểm mọi rủi ro, với số tiền bảo hiểm ít nhất bằng 110% giá trị hợp đồng.

Ví dụ minh họa: hợp đồng CIF có giá trị hàng 20.000 USD. Số tiền bảo hiểm tối thiểu là 20.000 × 110% = 22.000 USD. Con số này chỉ minh họa phép tính, không phải mức phí bảo hiểm.

Điều kiện (C) chỉ bao phủ các rủi ro lớn đã liệt kê. Nếu hàng của bạn dễ vỡ hoặc giá trị cao, hãy hỏi khách có muốn mức bảo hiểm cao hơn không, và ai trả phần chênh lệch.

So sánh nhanh năm điều kiện thường gặp

Cách chọn điều kiện cho đơn xuất khẩu đầu tiên

Phần này là gợi ý thực hành của bài, không phải quy định. Hãy trả lời bốn câu hỏi trước khi báo giá.

• Bạn có forwarder đáng tin chưa? Nếu chưa, hãy chọn FCA hoặc FOB. Khách tự lo cước quốc tế.
• Hàng đi container hay hàng rời? Hàng container nên ưu tiên FCA, CPT hoặc CIP.
• Bạn có tính được tổng cước và phụ phí đến cảng đích không? Nếu chưa, đừng nhận CIF, CIP, DAP hay DDP.
• Bạn thu tiền bằng cách nào? Nếu dùng thư tín dụng, điều kiện giao hàng phải khớp với điều khoản trong thư.

DDP là điều kiện nên tránh nhất khi mới bắt đầu. Bạn phải làm thủ tục nhập khẩu và nộp thuế ở nước khách, nơi bạn chưa có kinh nghiệm. Với EXW, người mua gánh nghĩa vụ nhiều nhất, nên báo giá EXW buộc khách phải tự lo mọi khâu tại Việt Nam. Với FCA, người bán lo thông quan xuất khẩu và giao hàng cho bên vận chuyển.

Sai lầm thường gặp khi ghi Incoterms trong hợp đồng

• Chỉ ghi tên điều kiện, quên địa điểm. Hãy ghi dạng “FCA Khu công nghiệp ABC, Incoterms 2020”. Địa điểm càng cụ thể, tranh chấp càng ít.
• Không ghi phiên bản. Mỗi phiên bản có chỗ khác nhau, như DAT và DPU. Hãy ghi rõ “Incoterms 2020”.
• Dùng điều kiện đường biển cho vận tải đường hàng không. FOB, CFR và CIF không dùng cho đường hàng không.
• Quên khớp chứng từ. Hóa đơn, vận đơn và thư tín dụng phải cùng một điều kiện giao hàng. Xem thêm bộ chứng từ trong bài hóa đơn và packing list.
• Mong Incoterms giải quyết chuyện thanh toán. Điều kiện này không quy định giá hay điều kiện tín dụng. Phần đó thuộc về hợp đồng.

Trước khi ký, hãy đọc lại điều kiện giao hàng cùng điều khoản thanh toán và danh mục chứng từ. Ba phần này cần thống nhất với nhau. Danh sách giấy tờ cơ bản của lô đầu có trong bài giấy tờ xuất khẩu.