Quy Tắc Xuất Xứ RCEP: Hàng Việt Nam Cần Đạt Gì Để Hưởng Thuế

RCEP áp dụng thế nào với hàng xuất khẩu của Việt Nam?

RCEP là Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực. Theo Bộ Công Thương, 10 nước ASEAN cùng 5 đối tác là Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Úc và New Zealand đã ký hiệp định ngày 15 tháng 11 năm 2020. Hiệp định có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2022.

Với người xuất khẩu, điều quan trọng là thuế nhập khẩu và chứng từ xuất xứ. Theo Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), Việt Nam và các đối tác sẽ xóa thuế cho ít nhất 64% số dòng thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực. Sau 20 năm, Việt Nam xóa gần 90% số dòng thuế với các đối tác. Các đối tác xóa khoảng 90% đến 92% số dòng thuế cho Việt Nam, còn ASEAN xóa gần như toàn bộ.

Cam kết của từng nước được ghi theo từng dòng thuế và từng năm. Vì vậy hãy tra đúng mã HS của hàng trong biểu thuế của nước đến. Cách xác định mã được hướng dẫn trong bài checklist mã HS và thuế.

Bộ Công Thương ban hành Thông tư 05/2022/TT-BCT ngày 18 tháng 2 năm 2022 để hướng dẫn quy tắc xuất xứ RCEP trong nước. Thông tư có hiệu lực từ ngày 4 tháng 4 năm 2022. Nó gồm 4 chương, 32 điều và 4 phụ lục.

Hàng của bạn đạt xuất xứ RCEP bằng cách nào?

Theo Chương 3 của hiệp định, hàng hóa có xuất xứ nếu thuộc một trong ba trường hợp.

1. Xuất xứ thuần túy tại một nước thành viên, như nông sản trồng hoặc khoáng sản khai thác trong nước đó.
2. Sản xuất chỉ từ nguyên liệu có xuất xứ từ một hay nhiều nước thành viên RCEP.
3. Có dùng nguyên liệu không có xuất xứ nhưng đáp ứng Quy tắc cụ thể mặt hàng ở Phụ lục I của Thông tư 05/2022/TT-BCT.

Trường hợp thứ ba phổ biến nhất với hàng chế biến. Quy tắc cụ thể mặt hàng ghi tiêu chí cho từng mã HS. Theo trungtamwto.vn, tiêu chí là hàm lượng giá trị khu vực (RVC) hoặc chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC). Với một số dòng hóa chất thuộc Chương 29 và 38, còn có quy tắc phản ứng hóa học, tương đương RVC hoặc CTC.

RVC là tỷ lệ giá trị đến từ trong khối so với giá trị hàng. CTC là việc nguyên liệu không có xuất xứ phải đổi sang mã HS khác sau khi sản xuất. Bộ Công Thương cho biết doanh nghiệp được chọn một trong hai công thức tính RVC, trực tiếp hoặc gián tiếp. Công thức nằm ở Điều 8 của thông tư.

Hãy tra tiêu chí cho đúng mã HS của hàng, không suy từ sản phẩm tương tự. Sau đó đối chiếu với bảng giá thành để biết bạn đạt tiêu chí nào.

Dùng nguyên liệu nhập từ nước RCEP khác có được tính không?

Có. Đây là điểm Bộ Công Thương gọi là điểm sáng của RCEP. Điều 7 của Thông tư 05/2022/TT-BCT cho phép coi nguyên liệu có xuất xứ của nước thành viên khác là nguyên liệu có xuất xứ khi dùng để sản xuất hàng. Toàn bộ 100% trị giá nguyên liệu đó được tính khi xét xuất xứ RCEP của hàng xuất khẩu.

Ví dụ theo Bộ Công Thương: hàng sản xuất tại Việt Nam dùng nguyên liệu nhập từ Thái Lan, Úc hoặc Nhật Bản. Nếu có chứng từ chứng nhận xuất xứ RCEP của nguyên liệu kèm theo, các nguyên liệu này được cộng gộp khi cấp C/O mẫu RCEP cho hàng Việt Nam.

Điều kiện then chốt là chứng từ. Khi mua nguyên liệu từ nước thành viên khác, hãy yêu cầu nhà cung cấp gửi chứng từ chứng nhận xuất xứ RCEP của lô hàng đó. Không có chứng từ thì nguyên liệu khó được tính là có xuất xứ.

Gia công đơn giản và ngưỡng de minimis ảnh hưởng thế nào?

Hai quy định này hay làm doanh nghiệp tính nhầm. Bộ Công Thương giải thích như sau.

• Công đoạn gia công chế biến đơn giản chỉ được xét với hàng dùng nguyên liệu không có xuất xứ. Nó không được xét khi hàng có xuất xứ thuần túy hoặc chỉ làm từ nguyên liệu có xuất xứ trong khối. Có ngoại lệ khi cần xác định nước xuất xứ RCEP trong trường hợp khác biệt thuế (khoản 2 Điều 9).
• De minimis chỉ áp dụng với hàng xác định xuất xứ bằng tiêu chí CTC. Nó không áp dụng với tiêu chí RVC.
• Tỷ lệ de minimis: với hàng thuộc Chương 01 đến 97, tổng trị giá nguyên liệu không có xuất xứ và không đạt CTC không vượt quá 10% trị giá FOB của hàng.
• Dệt may Chương 50 đến 63: ngoài trị giá FOB, còn tính theo trọng lượng. Tổng trọng lượng nguyên liệu không đạt CTC không vượt quá 10% trọng lượng sản phẩm.

Ví dụ minh họa: lô hàng có trị giá FOB 20.000 USD, xét theo tiêu chí CTC. Nguyên liệu không có xuất xứ và không đạt CTC trị giá 1.500 USD. Tỷ lệ là 1.500 ÷ 20.000 = 7,5%, thấp hơn ngưỡng 10%, nên hàng vẫn được coi là có xuất xứ. Nếu nguyên liệu đó là 2.500 USD thì tỷ lệ là 12,5%, vượt ngưỡng. Số liệu chỉ để minh họa phép tính, không phải số liệu thật.

Điều khoản khác biệt thuế ảnh hưởng đến lô hàng của bạn ra sao?

Một số nước RCEP áp thuế nhập khẩu khác nhau cho cùng mặt hàng, tùy nước đối tác. Theo Bộ Công Thương, danh sách gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippines và Việt Nam. Hai thông báo của Bộ có số lượng và danh sách nước hơi khác nhau, nên hãy tra lại ở nguồn gốc trước khi dùng.

Với những nước này, bạn cần biết nước xuất xứ RCEP của hàng để biết mức thuế ưu đãi. Bộ Công Thương hướng dẫn hai bước.

1. Tra xem hàng có thuộc danh mục khác biệt thuế ở Phụ lục IV của Thông tư 05/2022/TT-BCT hay không.
2. Nếu hàng thuộc danh mục và đáp ứng yêu cầu ở Phụ lục IV, nước xuất xứ RCEP chính là Việt Nam. Nếu hàng thuộc diện khác biệt thuế nhưng không thuộc Phụ lục IV, áp dụng Điều 9 của thông tư.

Để tra biểu thuế, Bộ Công Thương chỉ dẫn xem biểu thuế của các nước này áp dụng với các nước còn lại, đăng trên cổng thông tin của bộ hoặc trang rcepsec.org. Bước này nên làm trước khi báo giá, vì mức thuế quyết định giá khách phải trả.

Chứng từ nào chứng minh xuất xứ RCEP?

Theo trungtamwto.vn, chứng từ chứng nhận xuất xứ RCEP gồm ba loại.

• Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp.
• Chứng từ tự khai báo xuất xứ của nhà xuất khẩu đủ điều kiện.
• Chứng từ tự chứng nhận xuất xứ của nhà xuất khẩu.

Với hàng xuất từ Việt Nam, Bộ Công Thương cho biết các cơ quan, tổ chức được bộ ủy quyền sẽ cấp C/O mẫu RCEP. Danh mục các nơi cấp được cập nhật trên Hệ thống quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử của bộ, địa chỉ ecosys.gov.vn. Hãy kiểm tra danh mục này trước khi nộp hồ sơ.

Về tự chứng nhận, Việt Nam cùng các nước thành viên (trừ Campuchia, Lào, Myanmar) bắt đầu triển khai trong không quá 10 năm sau ngày hiệp định có hiệu lực. Nếu chưa kịp, các nước được gia hạn tối đa 10 năm nữa. Vì vậy, bạn cần hỏi cơ quan có thẩm quyền xem cơ chế này đã áp dụng cho xuất khẩu của Việt Nam chưa trước khi dựa vào nó.

Chiều ngược lại, hàng từ nước RCEP nhập vào Việt Nam được hưởng ưu đãi khi nộp C/O hoặc chứng từ tự chứng nhận của nhà xuất khẩu đủ điều kiện. Quy định này ảnh hưởng đến bạn nếu nhập nguyên liệu để cộng gộp.

Về lô hàng cũ, Bộ Công Thương nêu một mốc thời gian. Với hàng xuất trước ngày 4 tháng 4 năm 2022, tổ chức cấp C/O xem xét cấp hồi tố từ ngày 1 tháng 1 năm 2022. Việc này theo quy định của nước nhập khẩu.

Khách hàng cần làm gì ở nước nhập khẩu để hưởng ưu đãi?

Hiệp định đặt các điều kiện cho nước nhập khẩu. Chúng cho bạn biết chứng từ phải hoàn chỉnh đến mức nào. Theo trungtamwto.vn, nước nhập khẩu yêu cầu những điều sau.

• Khai báo rằng hàng được coi là có xuất xứ.
• Chứng từ xuất xứ còn hiệu lực tại thời điểm khai báo.
• Bản gốc hoặc bản sao chứng thực của chứng từ, nếu nước nhập khẩu yêu cầu.
• Chứng minh hàng được vận chuyển trực tiếp theo Điều 3.15, và cung cấp chứng từ nếu hải quan yêu cầu.

Hải quan nước nhập khẩu có thể không đòi chứng từ xuất xứ khi trị giá hải quan lô hàng không vượt 200 USD hoặc mức cao hơn do nước đó đặt. Họ cũng có thể không đòi khi hàng thuộc diện miễn, với điều kiện không phải chuỗi lô hàng liên tiếp nhằm trốn quy định. Nếu nộp chứng từ quá hạn do bất khả kháng hoặc nguyên nhân hợp lệ ngoài tầm kiểm soát, chứng từ vẫn có thể được chấp nhận theo quy định nước nhập khẩu.

Điều thực tế nhất là yêu cầu vận chuyển trực tiếp. Nếu hàng đi qua nước thứ ba, hãy hỏi hãng tàu hoặc forwarder về chứng từ cần có để chứng minh hàng không bị thay đổi. Chứng từ vận chuyển cần khớp với hóa đơn thương mại và packing list của lô.

Nên dùng RCEP hay hiệp định khác để hưởng thuế?

Nhiều hàng có thể hưởng ưu đãi từ nhiều hiệp định cùng lúc. Ví dụ, khi xuất sang một nước ASEAN, hàng có thể dùng ATIGA hoặc RCEP. Bộ Công Thương nhận xét rằng các điều khoản trong quy tắc xuất xứ RCEP nhìn chung không khác nhiều so với ATIGA. Điều này cũng đúng với một số hiệp định ASEAN+1 mà Việt Nam tham gia.

Nguồn không nêu cách chọn, nên đây là gợi ý thực hành. Hãy lập bảng so sánh cho từng thị trường.

• Thuế ưu đãi của từng hiệp định cho mã HS của hàng.
• Tiêu chí xuất xứ cho mã HS đó trong từng hiệp định, và hàng của bạn đạt tiêu chí nào.
• Nguồn nguyên liệu: nếu bạn dùng nguyên liệu từ nhiều nước RCEP, cộng gộp RCEP có thể giúp đạt tiêu chí.
• Khách yêu cầu hiệp định nào, và loại chứng từ họ chấp nhận.

Chọn hiệp định có thuế thấp hơn và bạn chứng minh được xuất xứ chắc chắn. Chỉ xin chứng từ cho hiệp định mà khách sẽ dùng.

Checklist trước khi xin chứng nhận xuất xứ RCEP

• Đã tra thuế RCEP của nước đến theo mã HS, kể cả khi nước đó có khác biệt thuế.
• Đã tra Quy tắc cụ thể mặt hàng ở Phụ lục I của Thông tư 05/2022/TT-BCT cho đúng mã HS.
• Đã lập bảng giá thành và phân loại nguyên liệu: nội địa, nước RCEP khác, ngoài khối.
• Đã xin chứng từ xuất xứ RCEP từ nhà cung cấp nếu muốn cộng gộp nguyên liệu nhập.
• Nếu dùng tiêu chí CTC, đã tính tỷ lệ nguyên liệu không đạt so với 10% trị giá FOB.
• Đã xác định nơi cấp C/O trong danh mục của Bộ Công Thương.
• Đã nói với khách về yêu cầu vận chuyển trực tiếp và việc nộp bản gốc.
• Đã so sánh với ATIGA hoặc hiệp định khác để chọn mức thuế tốt nhất.

Các thông tư và biểu thuế có thể được sửa đổi. Hãy kiểm tra lại bản mới nhất với Cục Xuất nhập khẩu hoặc tổ chức cấp C/O trước khi làm hồ sơ.