Thanh Long Và Xoài Xuất Khẩu Sang EU: Kiểm Dịch, Dư Lượng, Hạng

Bài này nói về loại trái cây nào và thị trường nào?

Bài chỉ nói về xuất khẩu thanh long, xoài và chuối tươi sang Liên minh châu Âu (EU). Thanh long và xoài có hướng dẫn riêng đọc được đầy đủ từ CBI, trung tâm xúc tiến nhập khẩu từ các nước đang phát triển vào châu Âu. Với chuối, bài chỉ nêu phần điều kiện chung vì tôi chưa đọc trang riêng về chuối.

Các trang CBI được cập nhật từ tháng 1 năm 2024 đến tháng 6 năm 2025. Quy định EU thay đổi thường xuyên. Hãy đối chiếu lại với cơ quan bảo vệ thực vật của Việt Nam và nhà nhập khẩu trước khi chốt đơn.

Thị trường Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản có điều kiện khác, chưa có nguồn đủ để viết ở đây. Phần nói về cách làm việc với nhà nhập khẩu và kiểm soát chất lượng có thể tham khảo trong bài về xuất khẩu nông sản tươi.

Loại nào cần giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật khi vào EU?

Theo CBI, hầu hết rau quả tươi nhập vào EU phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật trước khi vận chuyển. Giấy này xác nhận lô hàng đã được kiểm tra, không có sinh vật kiểm dịch và phù hợp Quy định (EU) 2019/2072. Chỉ cơ quan bảo vệ thực vật quốc gia (NPPO) của nước xuất khẩu mới được cấp.

Năm loại được miễn là dứa, chuối, dừa, sầu riêng và chà là. Vì vậy chuối không cần giấy này. Thanh long và xoài thì cần.

• Thanh long (pitahaya): CBI nêu quả ngoại lai thuộc mã HS 08109075 và 01809020 phải có giấy chứng nhận kiểm dịch trước khi vào EU, theo Phụ lục XI của Quy định 2019/2072.
• Xoài: cũng cần giấy này. Giấy phải có một trong bốn tuyên bố về ruồi đục quả (Tephritidae).

Bốn tuyên bố về ruồi đục quả đối với xoài theo Chỉ thị (EU) 2019/523 như sau.

1. Quả đến từ nước được công nhận không có ruồi đục quả.
2. Quả đến từ vùng được cơ quan NPPO xác lập là không có ruồi đục quả.
3. Nơi sản xuất và vùng xung quanh không phát hiện ruồi từ đầu chu kỳ thực vật gần nhất. Cần kiểm tra chính thức ít nhất mỗi tháng trong ba tháng trước thu hoạch và trên quả đã thu, kèm thông tin truy xuất.
4. Quả đã qua xử lý hiệu quả, và dữ liệu xử lý ghi trên giấy chứng nhận.

CBI ghi rõ xử lý bằng nước nóng bắt buộc khi xuất xoài sang Mỹ, nhưng chưa bắt buộc với EU. Điều này có nghĩa bạn cần chọn một trong bốn cách trên với cơ quan kiểm dịch trước khi vào mùa vụ.

Hãy hỏi NPPO của Việt Nam ba việc. Họ có thể cấp giấy đúng hạn không, có thể xác nhận vùng trồng hoặc quy trình xử lý nào, và cần nộp hồ sơ truy xuất gì. CBI cũng nhắc kiểm tra mẫu giấy ở Phụ lục V của Quy định (EU) 2016/2031.

Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng bị kiểm ra sao?

EU đặt mức dư lượng tối đa (MRL) cho từng loại thuốc trên từng loại quả. Quả vượt mức hoặc chứa thuốc không được phép sẽ bị rút khỏi thị trường. CBI cho biết trong năm 2024, hệ thống cảnh báo nhanh RASFF ghi gần 600 thông báo cho rau quả tươi, và khoảng 85% liên quan đến dư lượng thuốc.

Với thanh long Việt Nam, CBI ghi rằng Phụ lục I và II của Quy định (EU) 2019/1793 yêu cầu tăng kiểm tra. Cụ thể, 10% lô thanh long từ Việt Nam bị kiểm dư lượng thuốc, theo trang CBI cập nhật ngày 23 tháng 1 năm 2024. Tỷ lệ này có thể đã đổi. Hãy xem lại phụ lục hiện hành hoặc hỏi nhà nhập khẩu.

Còn có hai điểm khác cần lưu ý.

• Mức riêng của siêu thị: nhà bán lẻ ở Anh, Đức, Hà Lan và Áo thường dùng MRL thấp hơn quy định EU.
• Kim loại nặng: chì trong quả phải dưới 0,10 mg/kg và cadmium dưới 0,050 mg/kg theo quy định về chất ô nhiễm.

CBI khuyên áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm lượng thuốc. IPM là cách phòng trừ dịch hại kết hợp biện pháp canh tác và quản lý hóa chất. Bạn có thể tra danh sách thuốc được phép cho từng loại quả và MRL trong cơ sở dữ liệu dư lượng thuốc của EU.

Quả phải đạt hạng chất lượng nào?

EU chỉ có tiêu chuẩn thương mại riêng cho mười loại, gồm táo, cam quýt, kiwi, dâu tây và cà chua. Xoài và thanh long không nằm trong số đó. Chúng phải theo tiêu chuẩn thương mại chung (GMS) của Quy định (EU) 2023/2429 hoặc tiêu chuẩn tương ứng của UNECE.

Với xoài, CBI nói người mua dựa vào ba tài liệu. Đó là tiêu chuẩn xoài của UNECE, tiêu chuẩn xoài của Codex (CXS 184-1993) và tài liệu giải thích của OECD. Với quả ngoại lai, người mua thường tham chiếu tiêu chuẩn Codex, OECD và UNECE.

Quả được chia ba hạng: Extra, hạng I và hạng II. Châu Âu gần như chỉ mua từ hạng I trở lên. Mọi hạng đều phải đạt yêu cầu tối thiểu sau, theo CBI.

• Nguyên vẹn, lành, không thối hỏng.
• Sạch, không có tạp chất nhìn thấy.
• Gần như không có sâu bệnh và không bị tổn thương do sâu bệnh.
• Không có độ ẩm bất thường bên ngoài, không có mùi vị lạ.
• Chịu được vận chuyển và xếp dỡ, và đến nơi trong tình trạng tốt.

Hạng I của xoài còn cho phép khuyết tật nhẹ về hình dạng và vết sẹo do cọ xát hoặc nắng. Dung sai là 10% quả chỉ đạt hạng II và 10% quả không đúng kích cỡ. Quả phải đủ phát triển nhưng không quá chín, và tiếp tục chín được đến mức đạt yêu cầu.

CBI khuyên đặt mục tiêu chất lượng cao hơn mức chung vì đối thủ thường bán tốt hơn. Hãy báo trước cho khách mọi giới hạn về sản lượng, kích cỡ hoặc chất lượng của bạn.

Nhãn thùng và hồ sơ truy xuất cần có gì?

Theo CBI, thùng hàng rau quả tươi phải ghi các thông tin sau.

• Tên và địa chỉ người đóng gói hoặc người gửi hàng.
• Tên và giống quả, nếu quả không nhìn thấy từ bên ngoài.
• Nước xuất xứ.
• Hạng và kích cỡ theo tiêu chuẩn thương mại.
• Số lô để truy xuất, hoặc mã GGN nếu có GLOBALG.A.P. (CBI khuyến nghị).
• Xử lý sau thu hoạch, nếu có.
• Chứng nhận hữu cơ cùng tên cơ quan kiểm tra và số chứng nhận, nếu là hàng hữu cơ.

Truy xuất là bắt buộc theo luật thực phẩm chung của EU. Bạn phải lưu nguồn gốc lô hàng và chứng minh xuất xứ. Chứng từ xuất xứ cũng giúp nhà nhập khẩu hưởng thuế ưu đãi theo Hệ thống ưu đãi phổ cập (GSP) cho nước đang phát triển.

CBI nhắc chứng từ đi kèm, như vận đơn, phải khớp chính xác với hàng trong lô, gồm khối lượng, hạng, kích cỡ và số pallet. Nhãn sai có thể dẫn đến phạt và thu hồi. Nếu nhà nhập khẩu phải dán lại nhãn, họ có thể đòi bạn trả chi phí nhân công.

Bao gói thanh long và xoài như thế nào?

CBI nêu yêu cầu chung là bao bì mới, sạch, đủ chất lượng để chống hư hỏng. Khi đóng gói, hãy hỏi khách về kích cỡ, loại thùng và nhãn, vì các yêu cầu khác nhau giữa khách và phân khúc.

Xoài giống thông dụng thường bán ở cỡ 7 hoặc 8 quả mỗi thùng 4 kg. Đây là cỡ ưa chuộng ở Hà Lan, Anh và Pháp. Ở Đức, cỡ 6 hoặc 7 cũng phổ biến vì khách thích quả lớn.

CBI khuyên chào nhiều cỡ để dễ bán hết sản lượng. Bạn có thể xin thêm một pallet trộn cỡ mỗi chuyến, nhưng các cỡ trên cùng pallet phải đồng nhất. Để giữ độ tươi lâu hơn, một số nhà xuất khẩu dùng lớp phủ như sáp ong hoặc sáp carnauba. Xoài hữu cơ phải dùng lớp phủ hữu cơ.

Về vận chuyển và bảo quản, CBI dẫn bộ quy phạm CAC/RCP 44-1995 của Codex về bao gói và vận chuyển rau quả nhiệt đới tươi. Các nguồn tôi đọc không nêu nhiệt độ cụ thể cho từng loại quả. Hãy hỏi hãng tàu hoặc nhà nhập khẩu về yêu cầu bảo quản.

Chứng nhận nào người mua EU thường đòi?

Luật EU không bắt buộc các chứng nhận dưới đây. Tuy vậy CBI cho biết gần như không thể bán vào kênh khó tính nếu thiếu GLOBALG.A.P.

• GLOBALG.A.P.: chứng nhận thực hành nông nghiệp tốt. Cơ hội bán ở châu Âu khi không có chứng nhận này rất thấp, nhất là với chuỗi bán lẻ Bắc Âu.
• Hệ thống an toàn thực phẩm dựa trên HACCP: như BRCGS, IFS hoặc tương đương. Nên chọn loại được Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu (GFSI) công nhận.
• Chứng nhận xã hội: SMETA được đòi nhiều ở Thụy Sĩ và Anh. Có thể dùng GRASP, phần bổ sung xã hội của GLOBALG.A.P.

Nhãn hữu cơ có thể tăng giá, nhưng CBI gọi thị trường quả ngoại lai hữu cơ là thị trường ngách trong thị trường ngách. Nhãn Fairtrade phổ biến nhất ở chuối. Chi phí chứng nhận Fairtrade khởi điểm khoảng 2.000 euro, theo CBI.

Nhà nhập khẩu trái cây tươi ở châu Âu nằm ở đâu?

CBI cho biết quả ngoại lai thường đi qua nhà nhập khẩu và thương nhân chuyên ngành. Họ phục vụ cả bán sỉ lẫn siêu thị. Siêu thị thường chỉ làm việc với số ít nhà cung cấp và các đơn vị dịch vụ lo phần quả ngoại lai.

Chợ đầu mối là điểm tiếp cận khác. CBI nêu Rungis ở Paris, New Spitalfields ở London và Marcabarna ở Barcelona. Một số nhà bán sỉ nhập thẳng từ nước sản xuất, nhưng đa số mua qua nhà nhập khẩu chuyên ngành.

Các hội chợ chính cho trái cây tươi là Fruit Logistica ở Berlin và Fruit Attraction ở Madrid. CBI lưu ý Fruit Attraction diễn ra gần mùa Giáng sinh, nên hợp với nhà cung cấp sẵn sàng gửi lô thử ngay sau hội chợ.

Khi liên hệ khách, hãy gửi kinh nghiệm xuất khẩu sang châu Âu, phương án hậu cần và quy cách bao gói. Gợi ý cách tìm và tiếp cận khách trong bài về tìm khách nông sản tươi.

Về cạnh tranh, CBI nêu Việt Nam là nhà cung cấp quả ngoại lai đa dạng cho châu Âu, nhưng người mua đôi khi khó tìm nhà cung cấp đạt chuẩn. Đây là điểm bạn có thể tạo khác biệt bằng hồ sơ chứng nhận và kết quả thử nghiệm rõ ràng.