Sầu Riêng Xuất Khẩu Sang Trung Quốc: Mã Số, Nhãn Thùng, Cadimi

Bài này nói về thị trường nào và dựa trên văn bản nào?

Bài chỉ nói về sầu riêng tươi xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Cơ sở là văn bản Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật giữa Bộ Nông nghiệp của Việt Nam (MARD) và Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC). Tôi đọc bản tiếng Anh đăng trên trang của Cục Bảo vệ thực vật.

Theo trang của Cục, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ký Nghị định thư ngày 11 tháng 7 năm 2022. Nghị định thư có hiệu lực ba năm và tự động gia hạn từng ba năm nếu hai bên không đề nghị sửa hoặc chấm dứt. Các số liệu và danh sách trong bài thay đổi theo thông báo của hai bên, nên hãy đối chiếu lại với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật trước khi giao hàng.

Sầu riêng đông lạnh và các thị trường ngoài Trung Quốc chưa có nguồn đủ để viết ở đây.

Tôi cần điều kiện gì để được xuất chính ngạch?

Điều 2 của Nghị định thư quy định mọi vùng trồng và cơ sở đóng gói muốn xuất sang Trung Quốc phải được MARD đăng ký và được cả hai bên phê duyệt. Hồ sơ đăng ký gồm tên, địa chỉ và mã số. Mã số giúp truy ngược về đúng cơ sở khi phát hiện lô không đạt.

MARD gửi danh sách cho GACC duyệt trước lô hàng đầu tiên, sau đó cập nhật định kỳ. GACC đăng danh sách trên trang web của mình. Hàng từ vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói ngoài danh sách không được nhập (Điều 6).

Cục Bảo vệ thực vật từng giải thích điều này cho doanh nghiệp. Trung Quốc cho phép nhập chính ngạch, nhưng không phải cứ chở hàng lên cửa khẩu là xuất được. Phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và tên trong danh sách do phía Trung Quốc duyệt. Có doanh nghiệp từng chở hàng lên cửa khẩu, không được thông quan và phải quay về hoặc đi đường tiểu ngạch.

Việc làm đầu tiên là kiểm tra mã số của vùng trồng cung cấp cho bạn có nằm trong danh sách hiện hành không. Đừng nhận hàng từ vườn chưa có mã số, vì lô sẽ không được nhập và bạn khó chứng minh nguồn gốc.

Vùng trồng phải làm gì và lưu hồ sơ gì?

Điều 3 yêu cầu vùng trồng đăng ký phải có hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và giữ vệ sinh vườn. Quả rụng và quả thối phải thu dọn kịp thời. Vườn phải áp dụng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Giám sát dịch hại do người được MARD hoặc đơn vị MARD ủy quyền đào tạo hướng dẫn. Ngoài kiểm tra bằng mắt, vườn dùng bẫy pheromone hoặc bẫy dính vàng để theo dõi ruồi đục quả Bactrocera correcta. Vườn cũng kiểm tra rệp sáp trên quả, cành, thân và lá. Nếu phát hiện, phải xử lý ngay bằng biện pháp hóa học hoặc sinh học.

Mỗi vườn phải ghi sổ giám sát và phòng trừ dịch hại, và giao cho GACC khi được yêu cầu. Sổ phòng trừ hóa học phải ghi tên thuốc, hoạt chất, ngày phun và liều lượng trong quá trình sinh trưởng.

Đây là lý do bạn nên yêu cầu bên bán quả cung cấp sổ này trước khi thu mua. Nếu lô bị cảnh báo, hồ sơ là bằng chứng để tìm nguyên nhân.

Cơ sở đóng gói phải đáp ứng yêu cầu nào?

Điều 4 nêu các yêu cầu cho cơ sở đóng gói. Quy trình đóng gói do MARD hoặc người được MARD ủy quyền giám sát.

• Mặt bằng: nền cứng, sạch, có khu nguyên liệu và kho thành phẩm. Khu bảo quản, chế biến, xử lý tách biệt với khu sinh hoạt.
• Chọn lọc và làm sạch: loại quả bệnh, quả bị sâu, thối hoặc dị dạng, cùng lá, cuống, tàn dư thực vật và đất. Bề mặt quả được chải hoặc thổi bằng súng khí áp lực cao để loại trứng và bào tử. Cần thì lau bằng vải bông mềm sạch, nhất là phần cuống.
• Vật liệu bao gói: sạch, vệ sinh, chưa dùng và đáp ứng yêu cầu của Trung Quốc. Gỗ bao gói phải theo ISPM 15.
• Lưu kho sau đóng gói: để ngay trong kho chỉ chứa sầu riêng cùng điều kiện kiểm dịch, tránh lây nhiễm lại.
• Container: kiểm tra sạch khi xếp hàng, niêm phong và giữ nguyên niêm phong đến cảng Trung Quốc.

ISPM 15 là tiêu chuẩn quốc tế về xử lý gỗ làm pallet và thùng. Hãy yêu cầu nhà cung cấp pallet cung cấp bằng chứng đã xử lý.

Nhãn thùng và hồ sơ truy xuất phải ghi gì?

Mỗi thùng phải có nhãn tiếng Anh gồm tên quả, nước xuất khẩu, nơi sản xuất, tên hoặc mã vườn, tên hoặc mã cơ sở đóng gói. Trên mỗi thùng và mỗi pallet phải in thêm dòng “Exported to the People’s Republic of China” bằng tiếng Trung hoặc tiếng Anh.

Cơ sở đóng gói đăng ký phải có hệ thống truy xuất để lần ngược về vườn đã đăng ký. Hồ sơ gồm ngày chế biến và đóng gói, tên hoặc số đăng ký của vườn nguồn, số lượng quả, ngày xuất, số lượng xuất, nước đến và số container.

Đó cũng là danh sách để kiểm tra nội bộ trước mỗi chuyến. Nếu một thông tin thiếu hoặc không khớp với chứng từ, hãy dừng lô hàng và xử lý trước khi ra cửa khẩu.

Kiểm dịch trước khi xuất diễn ra thế nào?

Theo Điều 5, MARD lấy mẫu kiểm tra kiểm dịch từ hàng đã đóng gói. Hai năm đầu kể từ ngày có hiệu lực, cỡ mẫu là 2%. Nếu không có vấn đề, cỡ mẫu giảm xuống 1%.

Nếu phát hiện sinh vật sống thuộc loại Trung Quốc lo ngại, lá hoặc đất, lô hàng không được xuất. Vườn hoặc cơ sở đóng gói liên quan có thể bị cấm xuất trong phần còn lại của mùa vụ trong một số trường hợp. MARD phải tìm nguyên nhân và đưa biện pháp khắc phục.

Sau kiểm tra, MARD cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật theo tiêu chuẩn ISPM 12, ghi tên hoặc mã vườn và cơ sở đóng gói. Phần khai bổ sung phải có câu: lô hàng tuân thủ Nghị định thư và không có sinh vật kiểm dịch Trung Quốc quan tâm.

Phụ lục của Nghị định thư liệt kê sáu loài gây hại Trung Quốc quan tâm. Gồm một loài ruồi đục quả là Bactrocera correcta và năm loài rệp sáp.

Cadimi và vàng O ảnh hưởng đến lô hàng của tôi ra sao?

Nghị định thư chỉ nói về kiểm dịch thực vật. Văn bản ghi rõ tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Trung Quốc vẫn áp dụng cho sầu riêng Việt Nam. Hàng không đạt tiêu chuẩn này bị trả về hoặc tiêu hủy (Điều 6).

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phía Trung Quốc đang kiểm soát hai chỉ tiêu là cadimi và vàng O với mít và sầu riêng nhập từ Việt Nam. Cadimi là kim loại nặng. Bài của Bộ không giải thích vàng O là gì, nên hãy hỏi phòng kiểm nghiệm về phương pháp và mẫu lấy. Kết quả chỉ được phía Trung Quốc chấp nhận khi do phòng kiểm nghiệm được GACC công nhận thực hiện.

Tổng cộng có 37 phòng, trong đó 30 phòng được chấp nhận kiểm nghiệm cadimi và 31 phòng kiểm nghiệm vàng O. Danh sách thay đổi nên hãy tra bản mới nhất trước khi gửi mẫu. Hãy chọn phòng gần vùng đóng gói để rút ngắn thời gian chờ kết quả, vì sầu riêng khó bảo quản lâu.

Về mức độ nghiêm trọng, TTWTO của VCCI dẫn thông báo của GACC năm 2024. Có 77 lô sầu riêng Việt Nam bị phát hiện cadimi vượt mức, liên quan đến 33 cơ sở đóng gói và 40 vùng trồng. Từ ngày 12 tháng 6 năm 2024, Trung Quốc cấm nhập từ 15 cơ sở đóng gói và 18 vùng trồng.

Rủi ro nào liên quan đến mã số vùng trồng?

Hội nghị năm 2022 do Bộ Nông nghiệp tổ chức nêu một vấn đề lớn. Khi đó khoảng 3.000 ha sầu riêng, sản lượng 68.000 tấn mỗi năm, được phép xuất sang Trung Quốc. Khối lượng doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu lên tới 1,3 triệu tấn.

Chênh lệch này khiến cơ quan chức năng nghi nhiều doanh nghiệp mạo danh mã số vùng trồng. Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng 7 phát hiện hai container có mã số vùng trồng không hợp lệ. Đó là số liệu năm 2022, không phải số hiện nay.

Điều rút ra cho bạn có hai mặt. Khi nhận hàng, hãy đối chiếu mã số với danh sách chính thức, không chỉ tin vào lời bán. Khi bị cảnh báo, cả cơ sở đóng gói lẫn vùng trồng đều có thể bị đình chỉ, nên một lô sai có thể ảnh hưởng cả mùa vụ.

Tìm khách và thỏa thuận hợp đồng thế nào cho an toàn?

Các nguồn tôi đọc không nêu danh sách nhà nhập khẩu Trung Quốc hay giá bán. Vì vậy phần này là gợi ý thực hành. Hãy hỏi người mua ba điều trước khi chốt giá. Họ yêu cầu nhãn và kiểm nghiệm nào. Ai chịu rủi ro nếu lô bị trả về. Ai trả chi phí lưu kho tại cửa khẩu.

Cách trình bày các điều khoản này có trong bài về hợp đồng ngoại thương. Thông tin chung về thị trường có trong bài thị trường Trung Quốc. Khi nhà nhập khẩu hỏi mã số, hãy sẵn sàng cung cấp mã vùng trồng, mã cơ sở đóng gói và kết quả kiểm nghiệm gần nhất.